7 domeinen waarop uw ziekenhuis vandaag al kan werken om klaar te zijn voor de nieuwe ziekenhuisfinanciering

Domein per domein: wat verandert er in uw stuurinformatie en hoe de V4H Cockpit u daarbij concreet ondersteunt

Het Belgische ziekenhuislandschap staat aan de vooravond van een fundamentele hervorming. Het federale regeerakkoord 2025–2029 (1) legt de basis voor een pathologie-gestuurde basisfinanciering van ziekenhuizen.

Helemaal nieuw is die logica niet. Via de verantwoorde ligdagen in het Budget van Financiële Middelen (BFM) en de forfaitaire financiering van laagvariabele zorg werkt een deel van de financiering vandaag al per pathologie. Wat verandert, is de reikwijdte: de vergoeding per pathologie wordt de kern van het systeem, en daarmee herschrijft ze de economische logica achter de zorgverlening. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor de manier waarop een ziekenhuis dient te worden aangestuurd. In 7 domeinen zitten ziekenhuizen beter niet bij de pakken.

1. Uw patiëntenmix en inkomstenpositie in kaart

Ook vandaag stuurt de Belgische financiering al op pathologieniveau. Voor het verpleegdagbudget (onderdeel B2 van het BFM) wordt een ziekenhuis gefinancierd op basis van verantwoorde ligdagen: per pathologie (APR-DRG) en ernstgraad (SOI - Severity of Illness) wordt enkel de nationaal gemiddelde ligduur in rekening gebracht. Wie patiënten langer opneemt, draagt die extra dagen zelf. Daarnaast stimuleert de overheid al jaren om ingrepen die in het dagziekenhuis kunnen gebeuren ook effectief daar uit te voeren (2).

Met een pathologiegestuurde basisfinanciering gaat die logica een flinke stap verder. Waar een groot deel van de inkomsten vandaag nog per prestatie binnenkomt, en meer prestaties dus meer inkomsten betekenen, ontvangt het ziekenhuis straks een vaste vergoeding per opname, gedifferentieerd naar pathologie en ernstgraad. Voortaan telt hoeveel patiënten u behandelt én hoe efficiënt u die zorg organiseert, met behoud van de kwaliteit van zorg.

De vraag die uw directie zich vandaag al moet stellen: kennen wij onze eigen patiëntenmix per specialisme, per afdeling, per pathologie?

↗ De V4H Cockpit: Geeft inzicht in volume, case-mix en patiëntenprofiel per dienst en per pathologie (DRG-SOI).

2. De werkelijke kostprijs per pathologie berekenen

In het nieuwe model wordt de vergoeding per pathologie bepaald door de overheid. Voor laagvariabele zorg is dat sinds 2019 al realiteit: voor de honoraria per opname geldt een vast globaal prospectief bedrag, ongeacht wat er tijdens het verblijf precies gebeurt. Wordt dat principe breder toegepast, dan ligt de efficiëntiewinst of het -verlies voor een veel groter deel van de activiteit bij het ziekenhuis zelf. Hoe het zorgpad per pathologie eruitziet en wat het ons werkelijk kost om een patiënt met pathologie X te behandelen, wordt daarmee de meest strategische vraag op de directietafel.

Dat vraagt een granulariteit die de meeste ziekenhuisboekhoudsystemen vandaag niet bieden. U hebt inzicht nodig per pathologie, uitgesplitst naar: activiteiten (operatiekwartier, verpleegafdeling, geneesmiddelen, implantaten, labo, beeldvorming, …) en kostenposten (personeel, materiaal, overhead en infrastructuur).

Pas als u die kostprijs kent, kunt u vergelijken: wat ontvangen we straks per pathologie, wat kost ze ons vandaag, en waar zit het verschil?

↗ De V4H Cockpit: Berekent de integrale kost per DRG-SOI op basis van o.a. boekhouding, facturatie, apotheek en personeelsdata — en vergelijkt die met de benchmark.

3. Een pathologie-P&L opstellen voor de directie

Een klassieke ziekenhuisbegroting werkt met kostenplaatsen en globale budgetten. Dat volstaat niet langer. Om een pathologie-gefinancierd model te sturen, heeft uw directie een pathologie-P&L nodig: een overzicht per pathologiegroep dat volume, vergoeding, kost en bijdrage combineert, aangevuld met procesparameters zoals gemiddelde ligduur en kwaliteitsindicatoren.

De vraag verschuift van 'Hoe was ons jaar?' naar 'Welke pathologieën zijn financieel gezond, en welke zijn kwetsbaar?'

Die informatie is ook de basis voor scenario-analyses vóór de invoering van het nieuwe model: wat betekent de geplande tariefstructuur voor onze activiteitenportefeuille? Welke diensten of pathologieën worden financieel kwetsbaar? Waar liggen er kansen?

↗ De V4H Cockpit: Het SLIM-rapport en het ziekenhuisdashboard geven een directie precies dit overzicht — per dienst, per pathologie, met verbeterpotentieel in euro's.

4. Registratie- en coderingskwaliteit bewaken

Ziekenhuizen zetten nu al sterk in op registratie. Via de Minimale Ziekenhuisgegevens (MZG) bepalen de APR-DRG en de ernstgraad het aantal verantwoorde ligdagen, en dus het BFM. Ziekenhuizen weten daardoor al hoe belangrijk een volledige codering van hoofd- en nevendiagnoses is.

Wat wellicht zal veranderen, is het tempo. Vandaag gebeurt de codering vaak pas maanden na ontslag: de MZG-data worden per semester aangeleverd en werken met enkele jaren vertraging door in het budget. Wanneer de vergoeding per opname wordt gefactureerd, moet de codering rond zijn op het moment van facturatie. Voor laagvariabele zorg ervaren ziekenhuizen dat vandaag al: de APR-DRG en ernstgraad moeten snel gekend zijn om het juiste forfait te kunnen aanrekenen.

Dat legt druk op de codeerafdeling én op de dossiervoering door artsen. Is het medisch dossier volledig bij ontslag? Hoeveel tijd zit er tussen ontslag en codering? Zijn er verschillen tussen artsen of afdelingen in hoe volledig dossiers zijn? En blijft de kwaliteit van de codering overeind wanneer het tempo omhoog moet?

Sneller coderen mag niet ten koste gaan van correct coderen. Het onderscheid tussen betere registratie en aangepaste codering verdient dan ook blijvende aandacht.

↗ De V4H Cockpit: Bevat een datakwaliteitsrapport dat inconsistenties en lacunes in de aangeleverde data zichtbaar maakt — een startpunt voor gerichte verbetering van de registratiepraktijk.

5. Processturing per pathologie

Op ligduur sturen Belgische ziekenhuizen vandaag al, precies omdat het BFM de verantwoorde ligdagen financiert. In een systeem met een vaste vergoeding per opname verschuift de focus van de ligduur alleen naar de efficiëntie van het volledige zorgproces: onderzoeken, operatiekwartier, verpleegafdeling, dagziekenhuis, geneesmiddelen en implantaten. Elke inzet die niet bijdraagt aan de uitkomst voor de patiënt, wordt een kost die het ziekenhuis zelf draagt.

Dat opent een breder gesprek. Waarom duurt dezelfde ingreep bij ons langer in het operatiekwartier dan bij vergelijkbare ziekenhuizen? Waarom vragen we bij dezelfde pathologie meer labo of beeldvorming aan? En voor de ligduur: is er een klinische verklaring, of zijn er procesknelpunten zoals wachttijden op revalidatie, vertraagde ontslagplanning of interne transfers?

Processturing begint bij procesdata. Pas als u weet wat er per case werkelijk wordt ingezet, kunt u gericht bijsturen.

↗ De V4H Cockpit: Benchmark per DRG-SOI op ligduur, operatieduur, geneesmiddelenverbruik en personeelsinzet — voor medisch, verpleegkundig en apotheekmanagement.

Een ziekenhuis dat voor een bepaalde pathologie 1,5 dag langer hospitaliseert dan vergelijkbare instellingen, voelt dat vandaag al in zijn verantwoorde ligdagen. Straks valt niet alleen die extra ligdag, maar ook elk onderzoek binnen dezelfde vaste vergoeding. De vraag ‘is dat klinisch gerechtvaardigd, of is er een procesknelpunt?’ moet dus voor het hele zorgtraject gesteld worden.

6. Capaciteitsplanning economisch onderbouwen

Een bed, een OK-blok of een verpleegkundig uur is in een pathologie-gefinancierd model niet langer een neutrale kostenpost. De vraag verschuift: welke pathologieën vullen onze capaciteit, wat zijn hiervan de kosten en opbrengsten, en welke alternatieven worden daardoor geblokkeerd?

Dat geldt in het bijzonder voor het operatiekwartier, waar de combinatie van hoge vaste kosten en variabele benutting structureel druk zet op de marges. Een ziekenhuis dat zijn OK-bezetting verhoogt van 68% naar 76% met gelijkblijvend personeelsbestand verbetert zijn kostpositie fundamenteel, zoals ervaringen bij aangesloten ziekenhuizen tonen.

Capaciteitsplanning wordt strategisch: welke activiteiten schalen we op, welke niet, en hoe organiseren we dat efficiënt per campus of per samenwerkingsverband?

↗ De V4H Cockpit benchmarkt operatieduur en personeelsinzet gedetailleerd per ingreeptype en per DRG.

7. Kwaliteit en financiële performantie samen opvolgen

België kent sinds 2018 al een pay-for-performance-programma voor ziekenhuizen. Het regeerakkoord voorziet naast de pathologie-gestuurde basisfinanciering een significant budget voor pay-for-performance: financiële incentives op basis van kwaliteits- en uitkomstindicatoren. Kwaliteit is daarmee niet langer alleen een morele of accreditatieverantwoordelijkheid, het wordt een inkomstenfactor.

Dat betekent dat uw directie financiële en klinische informatie structureel moet combineren. Een pathologie die financieel positief oogt maar slechter scoort op heropnames of complicaties, levert straks minder op in een pay-for-performance-model.

Efficiëntie zonder kwaliteit is in het nieuwe model geen duurzame strategie.

Ziekenhuizen die nu al investeren in de meting en opvolging van klinische uitkomsten, staan straks sterker zowel financieel als in de relatie met patiënten, artsen en beleidsmakers.

↗ De V4H Cockpit: Value4Health is actief bezig om kwaliteitsindicatoren te integreren in de Cockpit, zodat financiële en klinische performantie samen kunnen worden opgevolgd.

Eén platform, zeven antwoorden

De V4H Cockpit is geen tool voor één afdeling of één manager. Ze is gebouwd om de hele organisatie rond dezelfde data te laten werken: financieel management, medisch management, verpleegkundig management en apotheek, met inzichten die op elk niveau relevant zijn.

Dat is precies wat pathologiefinanciering vraagt: een gedeeld beeld van welke zorg u levert, wat die kost, hoe efficiënt u die organiseert, en hoe u presteert ten opzichte van vergelijkbare instellingen.

Bijna twintig Belgische ziekenhuizen werken vandaag al met dat inzicht. Ze maken scenario-analyses, voeren constructieve gesprekken met medische diensten, en zijn beter voorbereid op de financiële hervorming die eraan komt.

Bronnen:
(1) Federaal regeerakkoord 2025-2029. URL: Regeerakkoord-Bart_De_Wever_nl.pdf
(2) Budget van Financiële Middelen (BFM) | FOD Volksgezondheid: op deze pagina is een overzicht opgenomen van ingrepen waarvoor financiering is voorzien in het dagziekenhuis (Lijst A)